|
مزدك (2)
كسي كه اقتصاد ندارد، اعتقاد ندارد
(از سفارشات مزدك به قباد ساساني)
و به درستي كه اهورا زمين را از سه عنصر پاك بيافريد(آب ،خاك،آتش) نه بدان سبب كه هر كس به فزوني سهم برد بل بدان سبب كه همه مردمان از آن به يك اندازه بهره برند
(از سخنان مزدك درحضور موبدان )
برخاستهاي حروفيه و نقطويان
پس از قتل عام مزدكيان و مزدك تفكرات اين انديشمند زيربناي اعتقادي بسياري از متفكرين قرار گرفت كه زمين را سبز ميخواستند و....
از جمله اين متفكرين ميتوان به فضل الله نعيمي و عمادالدين نسيمي از رهبران نهضت حروفيه و محمود پسيخاني رهبرنهضت پسيخانيان يا نقطويان در قرن هشتم احمد احسايي مؤسس شيخيه در قرن سيزدهم را نام برد .
قبل ازپرداختن به چگونگي اين نهضتها بايد از تبار شناسي و ريخت شناسي آنان آگاهي داشت نويسندگاني چون براون ،كريستن سن، دولتشاهي قراگزلوو ميرفطروس در مورد اين قيام ها به تفصيل قلم فرسايي كردند كه بدليل نداشتن شناخت كامل يا بنوعي غرض ورزي بخصوص از جانب محققين غربي مسير نهضتها به اشتباه معرفي يا بگونه اي جنبش كوچك و بي هويتي معرفي شد تنها از اين نويسندگان ميتوان از كتاب حلاج شناسي و جنبش حروفيه چاپ 1354نويسنده محترم علي ميرفطروس نام برد كه به تبار شناسي و بررسي اوضاع اقتصادي جامعه وقت پر داخت .
جامعه ان زمان ايران بدليل حمله مغول و تيمور و از بين رفتن كشاورزي رو به انحطاط بود و حكام تيموري با روي آوردن به صنعت و ايجاد بندرهاي تجاري سعي بر رونق بخشيدن به اوضاع مالي خودشان داشتند و از آنجا كه بخشها و شهر ها بعنوان تيول به عوامل دست نشانده واگذار و ماليات هاي سنگيني بر پيشه وران و صنعتگران تحميل شده بود و بدليل در دست داشتن مواد توليد بوسيله حكام و عوامل آنها وضع مالي مردم همچنان رو به افول بود و از آنجا كه تفكر دشنه تيزي بر عليه حكومت بود واعظين دست نشانده مردم را به صبر و شكيبايي و رضا و تقوي ميخواندند ،ايجاد و تاسيس مكانهاي رياضت و گوشه نشيني و دعوت مردم به اين مكانها از دستور عملهاي فوريت اول حكومت بود چنانكه صفي الدين اردبيلي از بزرگان صفويه و بنيانگذار تصوف ايران در آغاز دعوت بي چيز اما به بركت تيولهاي واگذار شده از نعمت سرشاري بهره مند شد و دهات و روستاهاي زيادي در اردبيل به ملكهاي شخصي خويش افزود .ماموران مالياتي تيمور در شهرها به كشتار عظيمي دست زدند از جمله تنها در اصفهان 70 هزار نفر را سر بريدند.
در چنين وضع و حالي فضل الله نعيمي بنيان گذار حروفيه با تعليم و تربيت متفكرين بسيار و گرد آوردن صنعت گران ،جنبش حروفيه را پايه ريزي ورهبري كرد.
از تعاليم نعيمي ميتوان به يك نكته اساسي رسيد كه نعيمي به انسان خدايي حلاج اعتقاد وافر داشت البته نه بشكل ماورايي آن بلكه با اين باور كه تمامي تغييرات در خود انسان رخ داده و انسان خود مبدا و همه چيز است .
از نظر سياسي هدف حروفيه مبارزه با فئوداليته و برابري و مساوات بود.
نعيمي از متفكرين و شاعران مازندران بود كه در استرآباد مازندران بدنيا آمد و از اشعار او ميتوان به تفكرات انسان خدايي او پي برد.
ز دانش چرا دم زند نفس كل
كه پيش از من ، آن نفس دانا نبود
يا
بيرون ز وجود خود خدارا
زينهار مجو كه گفتمت فاش
به اعتقاد نعيمي مفاهيم خوب و بد مفهومب مطلقند و مورد انتقاد قرار ميگيرندو تاكيد ميكند خوبي و بدي در خود انسان قرار دارد و خود آفريننده خوبيها و بديهاست.
آوزه ها و اعتقادات آته ئيستي نعيمي مسلماً با حكمرانان تيموري و علماي وابسته تضاد داشت و بنا به دستور ميرانشاه نعيمي و رهبران حروفيه دستگر و كشته ميشوند پس از نعيمي عمادالدين نسيمي رهبري حروفيه را بعهده گرفته و به باكو و پس از آن به تركيه و سپس به حلب ميرود و در مسير به تبليغ تفكر حروفيه ميپردازد.
در ديدگاه نسيميانسان بايد به قدرت بيكران خود واقف باشد و بدون تكيه بر نيروي خارجي بهبراي سعادت خودش بكوشد.انسان مدار هستي است و طبيعت و عالم را قديم ميداند كه در حركت ميباشد و تغييراتي كه در طبيعت رخ ميدهد معلول همان حركت است نعيمي هر چيز ذهني و ماورائي را نفي ميكند.
طريق رسم دوبيني رها كن اي احول
كه يك حقيقت و ماهيت است روح و بدن
نسيمي را پس از دستگيري پوست كنده و در شهر به تماشا ميگذارند.
پس از نسيمي در تبريز اين تفكر توسط دختر فضل الله استرآبادي گسترش يافته كه به سركوبي و سوزاندن پانصد حروفي منجر ميشود.
پس ازحروفيه محمود پسيخاني كه از اهالي روستاي پسيخان ِ رشت بود با شكل نوين تري به مبارزه با حكام برخاست و پس از دستگيري و كشته شدنش، مجدداً در زمان صفويه پسيخانيان ظاهر و به مبارزه ادامه ادامه ميدهند.
در مركز آيين پسيخاني انسان قرار دارد نه نيروهاي ملكوتي.سرچشمه شناخت در نظر محمود پسيخاني ادراك حسي است نه ذهني و واقعيت عيني و محسوس ميباشد در كل تفاوت چنداني بين تفكرات حروفيه و پسيخاني نيست تنها فرق موجود در خاستگاه دو تفكر است كه حروفيه با توجه به ماهيت شغلي آنها كه اهل صنعت بودند حروفيه ناميده شدند و پسيخانيان كه كشاورز بوده و با شعار خاك اصل و نقطه هر چيز است نقطويان معرفي شدند.
كتابنامه:
-از كوچه رندان عبد الحسين زرين كوب
-اديان ايراني
-منم تيمور جهانگشا
-تاريخ ايران حسن پير نيا
-تاريخ مردم ايران عبدالحسين زرين كوب
-هنر مانوي يعقوب آژند
- حروفيه قراگزونلو
-جنبش حروفيه علي ميرفطروس
|
